Küresel finansın karar vericileri, geçtiğimiz hafta boyunca Orta Doğu’daki savaşın yarattığı arz şokları ve yükselen güç fiyatlarıyla sarsıldı.
Reuters’ın derlemesine nazaran toplantılardan çıkan temel sonuç, jeopolitik krizlerin tahlilinde artık ABD liderliğine “mutlak garanti” gözüyle bakılmadığı ve global kurumların bu cins şokları hafifletme kapasitesinin hudutlarına dayandığı oldu.
Ekonomik senaryolar Hürmüz’e bağlı
Piyasalardaki kısa periyodik optimistlik, Cumartesi günü deniz trafiğine yönelik yeni hücum haberleriyle yerini karamsarlığa bıraktı.
Suudi Arabistan Maliye Bakanı Muhammed Al-Jadaan, tablonun netleşmesi için tek bir kaide sundu: Tankerler, makul sigorta maliyetleriyle boğazdan özgürce geçmeye başlamadan ve güç fiyatları fizikî olarak düşmeden ekonomik görünümde bir güzelleşme öngörmüyorum. Senaryoyu değiştirecek tek şey, suların tekrar açılmasıdır.
Büyüme varsayımlarında “resesyon” sinyali
IMF, 2026 yılı için global büyüme kestirimini, en optimist senaryo altında %3,1’e çekti. Lakin Fon, bu sayının bile yeniliğini yitirdiğini ve global iktisadın %2,5’lik “olumsuz büyüme senaryosuna” hakikat sürüklendiği ihtarında bulundu. Dünya Ekonomik Görünümü raporuna nazaran, savaşın uzaması global ekonomiyi resesyona itebilir.
ABD siyasetleri daha çok sorgulanıyor
Atlantic Council Uluslararası Ekonomi Başkanı Josh Lipsky, küresel finansal kararların artık IMF ve Dünya Bankası yerleşkesinde alınmadığına dikkat çekti.
Lipsky’ye nazaran, 2020’deki pandemi ve 2022’deki Rusya işgalinden bu yana devam eden şok dalgaları, ülkelere ABD’nin artık milletlerarası sistemin “generali” olmadığını ve her vakit tahlil sunmayacağını öğretti.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Körfez’deki kesintiler nedeniyle yaşanan gübre kıtlığına karşı G20 ülkelerini koordineli aksiyona çağırsa da, uzmanlar bu atılımın Kuzey Yarımküre’deki ekim dönemi için çok geç kaldığını vurguluyor.
Avrupa ve gelişmekte olan ülkelerden reaksiyon
Toplantılarda, bilhassa Avrupalı yetkililerin kapalı kapılar gerisinde ABD’ye “boğazı açmak için daha somut adımlar atılması” istikametinde baskı yaptığı bildirildi.
Fransa Maliye Bakanı Roland Lescure, “Bu çatışmanın düğümü Hürmüz Boğazı’dır. Boğazın açılmasına gereksinimimiz var fakat ne kıymetine olursa olsun değil,” diyerek diplomatik hassasiyete işaret etti.
Tayland Başbakan Yardımcısı Ekniti Nitithanprapas, krizin fosil yakıtlara bağımlılığı azaltmak için bir fırsat olduğunu belirterek, Trump’ın güç ajandasının tersine yenilenebilir güce yöneleceklerini açıkladı.
Lesotho Maliye Bakanı Retselisitsoe Adelaide Matlanyane, küçük ve savunmasız iktisatların bu gerisi arkası kesilmeyen şoklar altında nefes alacak vakit bulamadığını ve borç idaresinin imkansız hale geldiğini söz etti.
IMF ve Dünya Bankası, güç şokundan en ağır darbeyi alan gelişmekte olan ülkelere takviye olmak maksadıyla toplam 150 milyar dolarlık yeni finansman taahhüdünde bulundu.
Kurumlar ayrıyeten, ülkeleri petrol stoklamamaları ve geniş kapsamlı yakıt sübvansiyonlarından kaçınmaları konusunda uyardı.
