Yüksek üretim maliyetleri ile düşük alım fiyatlarının birleşimi, özellikle soğan ve patates üreticilerini üretimden uzaklaştırıyor. Bu yıl yaşanan sel ve hortum gibi olumsuz hava koşulları da arzı kısınca hal fiyatlarında hızlı bir yükseliş görüldü.
Antalya, sebze-meyve üretiminin merkezi konumunda olmasına karşın üretim hacminde sert düşüşler yaşandı; Temmuz ayında aylık bazda üretim yüzde 61,40 oranında geriledi. Bazı ürünlerde arz sıkıntısı sonucu fiyat artışları yıllık bazda yüzde 300’ü aştı.
Çiftçinin Tercihi: Üretimi Azaltmak
Antalya Toptancı ve Hal Yaş Sebze Meyve Komisyoncuları Derneği Başkanı Nevzat Akcan, ilk dört ayda hale giren ürün miktarının yaklaşık yüzde 40 azaldığını belirtti. Akcan’a göre mevcut tarım politikaları ve düşük alım fiyatları, çiftçileri üretimden uzaklaştırıyor; sonuç olarak tüketiciler de kısa vadede fiyat artışlarıyla karşılaşıyor.
“Bu tarım politikaları ile paramızla sebze meyve alamayacak duruma gelebiliriz” uyarısını yapan Akcan, ithalatın geçici çözüm olduğunu ve sürdürülebilir üretimi sağlamadığını vurguladı. Tarımın stratejik önemi; Akcan’a göre silah sanayinden geri kalmayacak düzeyde ele alınmalı.
Maliyetler ve Rekabet Edilemez Fiyatlar
Akcan, çiftçinin zarar ettiğini ve artık daha düşük fiyatlara inilemeyeceğini söyledi: “Soğan ne 5 lira olsun ne de 50 lira.” Bu yıl fiyatların 5 liraya kadar gerilemesi karpuz üreticisini de zor durumda bıraktı. Genel görüş, maliyetler düşürülmeden eski ucuz fiyatların geri gelmesinin zor olduğu yönünde.
Kırsal Göçu Önlemek Gerekiyor
Türkiye Halciler Federasyonu Başkanı Yüksel Tavşan, çiftçilerin artan maliyetler nedeniyle yılgınlaştığını ifade etti. Geçmiş yıllarda çok ucuz fiyatların üreticiyi yıprattığını belirten Tavşan, çiftçilerin üretimde kalabilmesi için adil fiyat politikalarının şart olduğunu: “Çiftçiyi kırsaldan kaçırmayalım.”
İstanbul hallerine haziranda giren sebze miktarı 157.557 tondan 2026 Haziran’da 124.748 tona düştü; bu, yüzde 26’lık bir gerilemeyi işaret ediyor. Yılın ilk altı ayında ise toplam girişlerde yüzde 11,2 düşüşle 644.494 ton kaydedildi.
Sonuç olarak, üretici maliyetleri, iklim kaynaklı zararlar ve düşük alım fiyatları bir araya gelince arz azaldı ve fiyatlar yükseldi. Uzun vadede sürdürülebilir üretim için tarım politikalarında ve maliyet kontrolünde somut adımlar atılması gerekiyor.
