TARMAKBİR Yönetim Kurulu Başkanı Gökhan BAYRAMOĞLU
Stratejik kıymeti ve değeri giderek daha da âlâ anlaşılan tarım dalının, güç şartlarda çok büyük emek isteyen bir uğraş olmasının yanı sıra, ülke ekonomilerine de büyük bir katkı sağladığı bilinmektedir. Yaşanan son don olayın da görüldüğü üzere tarımın tabiat şartlarına bağlılığı, girdi fiyatlarındaki olağan üstü değişimler, yabancı borsalardaki eser fiyatları üzere çok farklı parametreler, dalda net bir varsayım yapmayı engellemektedir.
Ne kadar eser elde edeceğini, kaça satacağını bilmeden üretmek, tarımın en büyük zorluklarından birisidir. Bütün bu zorluklara katlanan, her türlü aksiliğe rağmen üreten tüm çiftçilerimizin ‘Dünya Çiftçiler Günü’nü kutluyoruz ve kıymetli birkaç hususu bu vesileyle lisana getirmek istiyoruz.
Türkiye, yalnızca kendi nüfusunu beslemekle kalmayıp, yılda yaklaşık 45 milyon turiste ve kayıtlı 5,2 milyon yabancıya konut sahipliği yapmaktadır. Bu durumda besin gereksinimi olan kişi sayısı 91,5 milyona ulaşmaktadır. Bu yüzden kendi vatandaşlarının gereksiniminin da üzerinde bir besin ihtiyacı kelam bahsidir. Daha fazla üretim, daha fazla üretim alanı (atıl duran tarım yerlerinin değerlendirilmesi) ve mevcut alanlardan daha fazla randıman alınması ile mümkündür. Bu yüzden daha fazla teknoloji kullanımı, daha hakikat üretim planlaması ve destekleme modelleri ile mevcut alanların rantabl kullanılması değerlidir.
Devlet dayanakları, yalnızca ülkemize özel bir mevzu değildir. Çiftçiliğin çıkarı az ve sıkıntı bir meslek olması, değişen hayat üslupları, kırsal alandaki toplumsal imkanların kısıtlı olması nedeniyle dünya genelinde devletler besin güvenliğini temin etmek, bu kapsamda kırsal alanda hayatın devam ettirilmesi, tarımın daha cazip, daha karlı bir hale getirmek üzere düşük faiz oranları, piyasa müdahale alımları, doğrudan takviyeler ve öteki cazip imkânlar sunmaktadır.
Bitkisel hasılanın yalnızca yüzde 39,6’sı geri dönüyor
Ülkemizde bitkisel üretimde toplam alanın yüzde 81,3’ünde tarla bitkileri tarımı yapıldığı halde, bitkisel hasılanın yalnızca yüzde 39,6’sı elde edilebilmektedir. Düşük kar marjları ile yapılan, ithalat baskısı yüzünden rekabet gücü bulamayan tarla tarımı ve bilhassa kuru tarım, desteklemelerle ayakta kalabilmektedir. Üstelik tarla bitkileri üretimi, hayvansal üretim ve güç tarımı için de girdi temin etmekte olup bu açıdan kritik bir kıymete haizdir.
Tarım yerlerinin çoklukla küçük parsellerden oluşması, ayrıca bu parsellerin bir ortada olmayıp dağınık bir halde bulunması, ziraî mekanizasyon araçlarının kullanımındaki aktiflik düzeyini epeyce azaltmaktadır. Tarımda küçük ölçekli, geçimlik ve yarı geçimlik çiftliklerin baskın olması üzere çeşitli yapısal darboğazların yanı sıra mevcut makine parkının da epeyce yaşlı olması, verimli üretimin önündeki bir öbür pürüzdür.
Makine parkımız çok yaşlı
Traktör parkımızda 40 yaşın üzerindeki yaklaşık 550 bin traktörün yaş ortalaması 53,2’dir. Tüm traktör parkımızın yaş ortalaması ise 25,5’tir. Bu durum diğer tarım makineleri için de benzerdir. Yaşlı traktörlerin, ne kadar bakımlı olurlarsa olsunlar verimli kullanılmaları mümkün değildir. Mekanik ve ekonomik ömrünü ziyadesiyle doldurmuş traktörlerle çalışmak ülkemiz tarımında olağanüstü boyutlarda ekonomik kayıplara neden olmaktadır. Bu kayıpların başında çok yakıt ve yağ tüketimi gelmektedir.
Eski teknoloji eseri olmaları ve eskimiş bulunmaları nedeniyle, bunların çalışır durumda tutulmaları epeyce zorlaşmıştır. Ömrünü doldurmuş traktör kullanılmasının neden olduğu ekonomik kayıpların bedeli, çiftçilerimize verilmekte olan ziraî dayanakları alıp götürmektedir.
Ekonomik ömrünü doldurmuş traktörle çalışmak, yakıt ve yağ maliyetinin yanı sıra bakım ve tamir masraflarında da büyük artışlara yol açmakta, ayrıyeten tarımsal faaliyetlerde eser randımanı ve kalitesi için büyük ehemmiyet taşıyan iş ve vakit kayıplarına neden olmaktadır. Ayrıyeten hepsinden kıymetlisi, bu traktörler kaza yapma ve can güvenliği riskleri açısından yüksek risk taşımaktadır. Ömür dışı traktör kullanımı, anılan ekonomik kayıpların yanı sıra kayda bedel bir etraf kirliliğine yol açmaktadır.
Kredi faizlerinin yüksek olması yatırımı zorluyor
Diğer yandan yapılan tahlillere nazaran çiftçilerimizin yaklaşık dörtte üçü ziraî faaliyetleri için dış finansman araçlarını kullanmaktadır. Dış finansman araçlarında ise bankaların hissesi son yıllarda yüzde 60 düzeylerine çıkmıştır. Banka kredisi kullanan her 100 çiftçiden 30’u tarım makineleri almak için yatırım kredisi kullanmakta olup bu finansman modeli bilhassa traktör alımlarında yüzde 90 oranında uygulanmaktadır. 2023 yılının son çeyreğinden itibaren kredi faizlerinin yükselmesi ve krediye erişimin zorlaşması, çiftçilerimizin yeni ve son teknoloji tarım makinelerine ulaşmasını zorlaştırmıştır.
Nitekim, 2025 yılının birinci çeyreğinde 10 bin 445 adet traktörün tescili gerçekleşmiş olup geçen yılın tıpkı periyoduna nazaran yüzde 38’lik azalma olmuştur. Devri son 5 yılın bilgileriyle karşılaştırdığımızda ise daralma %29 seviyesindedir. Traktör alımlarında özel bankaların devreye girmesi ve traktör firmalarının daha düşük faiz oranları için bankaya katkı hissesi ödemesi, pazarın çok daha dramatik bir düşüş göstermesini engellemiştir.
