Avustralya, dijital devlerin yerel haberciliğe daha fazla katkı sağlamasını amaçlayan yeni bir adım atıyor. Büyük teknoloji platformlarıyla mali bir denge kurma çabası, medya kuruluşlarının sürdürülebilirliğini yeniden inşa etmeye yönelik kararlı bir hamleye dönüştü.
Bu yaklaşım, teknoloji şirketlerini doğrudan cezalandırmaktan ziyade, onları yerel yayıncılarla anlamlı ticari ilişkiler kurmaya teşvik edecek. Amaç; haber üretimini güçlendirip kamu yararına yönelik içeriklerin devamını garanti altına almak.
Oran ve hesaplama esasları güçlendirildi
Hükümet, taslakta önerilen yüzde 2,25’lik oranı %2,5 olarak revize etti. Ancak önemli olan, bu oranın ülke içindeki sadece dijital reklam gelirleri üzerinden hesaplanacak olmasıdır. Arama ve sosyal medya reklamları ile platformlar aracılığıyla satılan dijital reklam alanları hesaplamanın merkezinde yer alıyor; bulut hizmetleri, kurumsal yazılımlar ve abonelik gelirleri doğrudan hesaba katılmayacak.
Kimler kapsama giriyor?
Yeni düzenleme, Avustralya’da faaliyet gösteren ve yıllık yerel geliri 250 milyon Avustralya dolarını aşan büyük platformları hedefliyor. Bu eşik; küçük girişimleri korurken, Google, Meta ve TikTok gibi büyük oyuncuların sorumluluk almasını sağlamayı amaçlıyor.
LinkedIn muafiyeti kaldırıldı
Önceki taslakta profesyonel ağlar ayrıcalıklı tutulabilirdi; ancak son değişiklikle bu istisna kaldırıldı. Microsoft’un LinkedIn’i, üzerinde artan haber ve analiz paylaşımları göz önüne alınarak düzenleme kapsamına alındı. Böylece yeni yükümlülük, yalnızca klasik sosyal ağları değil; haber trafiği oluşturan tüm büyük platformları kapsayacak.
Dağılım adaleti: En az altı medya grubu
Platformların yükümlülükten kaçınabilmesi için yalnızca birkaç büyük yayıncıyla anlaşma yapması yeterli olmayacak. Artık en az altı farklı medya grubu ile ticari ilişki kurulması şart koşuluyor. Bu düzenleme, ödemelerin daha geniş bir yayıncı yelpazesine ulaşmasını ve bölgesel ile küçük ölçekli kuruluşların da desteklenmesini hedefliyor.
Gelir doğrudan medyaya aktarılacak
Hükümet, teknoloji şirketlerinden tahsil edilecek tutarların genel bütçeye aktarılmayacağını; bunun yerine doğrudan Avustralya’daki haber ekosistemine yönlendirileceğini belirtiyor. Fonların dağıtımı; çalışan gazeteci sayısı, yayın kapsamı ve kamu yararı gibi ölçütlere göre şekillendirilecek ve bağımsız gazeteciliğin güçlenmesine hizmet edecek.
Geçmiş deneyimler ve yeni motivasyon
2021’deki Haber Medyası Pazarlık Yasası temel bir başlangıç sağlamıştı, ancak bazı platformlar haber içeriklerini kaldırarak yükümlülükten kaçabildi. Bu tecrübeler, hükümeti daha doğrudan uygulanabilir ve boşluk bırakmayan bir model geliştirmeye yöneltti. Yeni düzenleme, bu deneyimlerden öğrenilmiş derslerle daha etkin bir çözüm sunmayı hedefliyor.
Platformların itirazları ve medyanın sesi
Teknoloji şirketleri bu adımı ayrımcı ve haksız bir yükümlülük olarak nitelendiriyor; bazıları mevcut anlaşmaların yeterince dikkate alınmadığını savunuyor. Öte yandan medya kuruluşları, dijital reklam gelirlerinin büyük bölümünün platformlara kayması sonucu gazeteciliğin finansal zorluklar yaşadığını vurguluyor. Bu iki farklı perspektif, tartışmayı hem haklı gerekçeler hem de çözüm arayışı ekseninde canlı tutuyor.
Parlamentoda kritik dönem
Yasanın parlamentoya sunulması ve kabul süreci, önümüzdeki dönemde takip edilecek en önemli adım. Kabul edilmesi halinde büyük platformlar hangi medya gruplarıyla anlaşacaklarını yeniden değerlendirmek zorunda kalacak. Bu süreç, sadece Avustralya için değil; gelir paylaşımı konusunda benzer mücadeleler veren diğer ülkeler için de yol gösterici olabilir.
Gelecek için umut: Bu düzenleme, dijital reklam devlerinin ekonomik gücünü kamu yararına dönüştürme fırsatı getiriyor. Gazeteciliğin sürdürülebilirliğini sağlamak, yerel haberciliği yeniden canlandırmak ve toplumun bilgiye erişimini güçlendirmek mümkün — yeter ki kararlı politikalar ve adil uygulamalar devam etsin.
