Et yahut süt eserlerini tükettikten saatler sonra bedeninizde kaşıntı, şişlik ya da ani tepkiler gelişiyorsa, sorun besin zehirlenmesi değil, bir kene ısırığı sonrası ortaya çıkan Alpha-gal sendromu olabilir. Bilim insanlarının giderek daha fazla dikkat çektiği bu hastalık, başta ABD olmak üzere altı kıtada süratle yayılıyor.
Alpha-gal sendromu nedir?
Hastalık, ismini “galaktoz-alfa-1,3-galaktoz” isimli bir şeker molekülünden alıyor. Bu molekül, inek, domuz, geyik ve tavşan üzere memelilerin dokularında bulunuyor. İnsan bedeni bu molekülü tanımadığı için, kene ısırığıyla kana karıştığında bağışıklık sistemi onu yabancı bir tehdit olarak algılıyor.
Beden bu moleküle karşı antikor geliştiriyor ve ilerleyen günlerde kişi kırmızı et, süt ya da jelatin üzere alpha-gal içeren bir eser tükettiğinde, bağışıklık sistemi harekete geçerek alerjik bir tepki veriyor. Üstelik bu reaksiyon çabucak değil, genellikle 2 ila 6 saat sonra başlıyor. Bu yüzden birçok kişi belirtilerle besinin temasını kurmakta zorlanıyor.
Et ya da süt tükettikten birkaç saat sonra başlayan semptomlar ortasında şiddetli kaşıntı, kurdeşen, mide bulantısı, karın ağrısı, yüz ve boğazda şişme yer alıyor. Daha ağır olaylarda hastayı ölmüne götürebilecek anafilaktik şok dahi gelişebiliyor.
Yalnızca et ile hudutlu değil
Bu hastalık yalnızca kırmızı et tüketenleri ilgilendirmiyor. Süt ve süt eserleri, jelatin içeren hazır besinler, heparin üzere kimi ilaçlar ve hatta şahsî bakım eserleri bile alerjiyi tetikleyebilir. Bu nedenle hastaların sadece yeme alışkanlıklarını değil, tüm ömür şekillerini gözden geçirmesi gerekebiliyor.
Tehlikeli kene cinsleri yayılıyor
Alpha-gal sendromunun en bilinen taşıyıcısı, ABD’nin güneydoğusunda yaygın olan “lone star tick” (yalnız yıldız kenesi). Fakat yeni araştırmalar, Avrupa da dahil olmak üzere birçok bölgede farklı kene tiplerinin de bu molekülü bulaştırabildiğini ortaya koyuyor.
Şehir parklarında, bahçelerde ve tabiat yürüyüşü alanlarında da rastlanan bu keneler, kırsal alanların dışına taşarak günlük hayatın bir modülü haline gelmiş durumda.
Yayılma neden hızlandı?
Bilim beşerlerine nazaran bu süratli yayılmanın ardında üç kıymetli etken var: iklim değişikliği, artan kene popülasyonları ve tabiatla iç içe geçen ömür şekilleri. Bilhassa kamp, tabiat yürüyüşü ve açık alan aktifliklerine artan ilgi, insanların kenelerle temas riskini yükseltiyor.
Notre Dame Üniversitesi’nden Prof. Lee Rafuse Haines, “Yıllar evvel yalnızca ABD’nin güney eyaletlerinde görülen bu hastalık, artık altı kıtaya yayılmış durumda” diyerek tehlikenin boyutuna dikkat çekti.
Tedavisi var mı?
Alpha-gal sendromunun şimdi kesin bir tedavisi yok. Fakat hastalık gerçek yönetildiğinde denetim altına alınabiliyor. Et ve süt eserlerinden uzak durmak, muhtemel kene ısırıklarından korunmak ve acil durumlar için EpiPen üzere alerji ilaçlarını yanında taşımak, hayati ehemmiyet taşıyor.
Bazı hastalarda yıllar içinde hassaslık azalsa da bu süreç şahıstan bireye değişiyor. Besin etiketlerini dikkatle okumak, “hayvansal içerik” ya da “jelatin” üzere hususlardan kaçınmak hastalığın idaresinde kritik bir rol oynuyor.
Bilinmeyenler hala fazla
Alpha-gal sendromu hakkındaki bilimsel araştırmalar devam ediyor. Hangi bireylerin alerji geliştirdiği, kene salyasındaki hangi bileşenlerin tesirli olduğu ve neden birtakım bireylerde semptom görülmediği üzere sorular şimdi net cevap bulmuş değil. Fakat uzmanlar önümüzdeki 10 yıl içinde hem teşhis hem de tedavi usullerinde büyük ilerlemeler kaydedileceğini öngörüyor.
Belirti gösteriyorsanız test yaptırın
Et ya da süt eserlerini tükettikten birkaç saat sonra kaşıntı, mide bulantısı yahut nefes darlığı üzere şikayetleriniz oluyorsa, vakit kaybetmeden bir alerji uzmanına başvurmanız ve Alpha-gal sendromu testi yaptırmanız öneriliyor.
