Türkiye’de nüfus yapısı sessiz bir dönüşümden geçiyor. Bir ülkenin nüfus yapısının yaşlanmadan, sabit ve dengeli kalabilmesi için demografi biliminde bayan başına ortalama çocuk sayısının 2,10 olması gerekiyor. Bu toplam doğurganlık suratı ‘yenileme eşiği’ olarak isimlendirilirken Türkiye’de 2001 yılında bu oran 2,38 olarak gerçekleşiyordu.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) mevt ve mevt nedeni istatistiklerine nazaran, Türkiye’de doğurganlık suratı 2018 yılında birinci kere 2,00 sonunun altına düştü. Böylelikle kritik eşik kalıcı olarak aşıldı. 2025 yılında da bu oran 1,42’ye kadar geriledi. Bu sert düşüş, Türkiye’nin nüfus artış hızının durma noktasına yaklaştığını gösterdi. Lakin yıllık canlı doğum sayısı ise tarihte birinci defa 900 bin hududunun da altına indi. Bebek vefatları ise 7 binin altına düştü. Bu sevindirici gelişme sıhhat sistemindeki gelişmeyi ortaya koyarken, ortalama ömür suratı son birkaç yılda 78,1 yaşa kadar çıktı.
Kadınların iş gücüne iştiraki artıyor
TÜİK bilgilerinin en net ortaya koyduğu olgulardan biri de aile kurma ve çocuk sahibi olma yaşının gitgide ilerlemesi. Artan ömür maliyetleri ve konuta erişimde zorluklar bilhassa gençlerin ekonomik olarak kendi nizamlarını kurma sürecini uzatıyor. Bu durum evlilik, çocuk sahibi olma üzere uzun vadeli kararların daha ileri yaşlara kaymasına sebep oluyor. Ayrıyeten bayanların eğitim düzeyinin yükselmesi, iş gücüne iştirakinin artması da toplumsal gelişime katkı sağlarken, çocuk sahibi olma ihtimalini de öteliyor. 2001 yılında anne olma yaş ortalaması 26,7 iken, bu sayı her yıl kademeli olarak artarak 2025’te 29,4’e ulaştı.
Anne olma yaşı 27,5’e kadar çıktı
Benzer formda birinci doğumdaki ortalama anne yaşı da 2014 yılında (TÜİK dataları bu yıldan başlıyor) 25,5 iken 2025’te 27,5 düzeyine çıktı. Çocuk bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılması, erişilebilir kreş imkanlarının arttırılması ve esnek çalışma modellerinin desteklenmesiyle birlikte, çocuk sahibi olma kararları daha erkene çekilebilir bu aile planlamasına katkı sağlayabilir.
Sağlık sistemi gelişti bebek vefat oranı düştü
Öte yandan TÜİK verilerinde sıhhat altyapısında yaşanan gelişim de dikkat çekiyor. 2009 yılında doğan her 1000 bebekten 13,9’u hayatını kaybederken, anne-bebek sağlığına yapılan yatırımlar, yoğun bakım ünitelerinin yaygınlaşması ve gözetici sıhhat hizmetleri sayesinde bu oran 2025 yılında binde 7,8’e kadar düşürüldü. Bebek mevt hızındaki düşüş, doğum sayısındaki azalmayı telafi etmeye yetmiyor. Lakin Türkiye’nin gelişmişlik endeksini yukarı gerçek taşıyor.
Ortalama hayat mühleti 78 yılı geçti
Türkiye’de sıhhat altyapısının gelişmesi ve ömür standartlarının uygunlaşması, resmi vefat istatistiklerine de direkt yansıdı. TÜİK tarafından açıklanan son bilgilere nazaran, Türkiye’deki ortalama hayat müddeti çok kısa bir vakit diliminde yukarı yönlü ivme kazandı. 2021-2023 periyodunda ortalama ömür müddeti 77,3 olarak kayıtlara geçerken, 2022-2024 devrinde bu 78,1 yıla kadar çıktı. İki devir arasında gerçekleşen 0,8’lik artış, demografik göstergeler açısından değerli bir muvaffakiyet olarak kaydedildi.
