ABD’den Türkiye’ye iadesi sağlanan Zeugma kökenli 13’üncü mozaik paneli konutuna kavuştu.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, tarihî yapıtın ilişkin olduğu yere yerleştirilmesi programında yaptığı konuşmada, kültür varlıklarının korunması ve ilişkin olduğu topraklara kazandırılmasına yönelik yürütülen çalışmaların bilimsel araştırma, hukuksal süreçler ve milletlerarası iş birliğiyle sürdürüldüğünü söyledi.
Ersoy, merasimde tarih sayfalarındaki boşlukları doldurduklarını vurguladı.
13’üncü panelin ilişkin olduğu yere yerleştirilmesi merasiminde, Gaziantep Valisi Kemal Çeber, Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanı Fatma Şahin, AK Parti Gaziantep İl Başkanı Fatih Muhaddis Fedaioğlu, Milliyetçi Hareket Partisi Gaziantep İl Başkanı Mehmet Sait Kılıç, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürü Birol İnceciköz ile Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Kaçakçılıkla Mücadelede Dairesi Başkanı Zeynep Boz de yer aldı.
13’üncü panel ana vatanına döndü
Gaziantep’in medeniyetler tarihindeki ehemmiyetine dikkati çeken Bakan Ersoy, halk arasında “Çingene Kızı” olarak bilinen mozaiğin koparılan kesimlerinden 13’üncüsünün yine ilişkin olduğu topraklara kazandırılmasının kültürel mirasın korunmasına yönelik çalışmalar açısından kıymetli bir örnek olduğunu tabir etti.
Ersoy, Zeugma’nın Doğu ile Batı’yı buluşturan kıymetli bir Roma kenti olduğunu, kamuoyunda “Çingene Kızı” olarak tanınan figürün ise bugün sırf Gaziantep’in değil, Türkiye’nin dünyaya açılan en kıymetli kültürel simgelerinden biri haline geldiğini belirtti.
1960’lı yıllarda gerçekleştirilen kaçak hafriyatlar sonucunda birebir kompozisyona ilişkin çok sayıda panelin yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarıldığını hatırlatan Ersoy, 2018 yılında ABD’deki Bovling Griin Eyalet Üniversitesinde bulunan tıpkı taban mozaiğine ilişkin 12 panelin Türkiye’ye getirildiğini ve Zeugma Mozaik Müzesi’nde yine ziyaretçilerle buluşturulduğunu anımsattı.
Bu iadenin akabinde Gaziantep Büyükşehir Belediyesinin katkılarıyla Gaziantepli ustalar tarafından Fırat taşlarından hazırlanan replikaların Gaziantep Restorasyon ve Konservasyon Bölge Laboratuvarında tamamlanarak 2022 yılında Bovling Griin Eyalet Üniversitesine teslim edildiğini aktaran Ersoy, bunun kültürel miras üzerinden kurulan iş birliğinin manalı bir örneği olduğunu söz etti.
Eseri Zeugma mozaik müzesine kazandırmanın memnunluğunu yaşıyoruz
Bakan Ersoy konuşmasında, 13’üncü panelin Türkiye’ye dönüş sürecini de detaylarıyla anlatarak şunları kaydetti:
“Bugün birebir kompozisyona ilişkin, milattan sonra 2’nci ve 3’üncü yüzyıllara tarihli 13’üncü paneli Zeugma Mozaik Müzemize kazandırmanın memnunluğunu yaşıyoruz. Panelin bu büyük kompozisyona ilişkin olabileceği, Grenoble Alp Üniversitesinden Dr. Camila Felag’ın araştırmaları ve Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay’ın bilimsel değerlendirmeleriyle ortaya konulmuştur. Yapılan araştırmalarda panelin satışa mevzu edildiğini belirledik. Milletlerarası müzayede takip çalışmaları sırasında panelin yine satışa sunulduğunu tespit ettik. Bunun üzerine iade teşebbüsümüzü gecikmeksizin yeniledik. Amerika Birleşik Devletleri İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi tarafından yürütülen sürecin muvaffakiyetle tamamlanmasıyla da yapıtın ülkemize iadesini sağladık.”
Ersoy, bu sürecin kültür varlığı kaçakçılığıyla uğraşın bilimsel araştırmalar, tüzel sistemler ve milletlerarası iş birliğiyle eş güdüm içinde yürütülmesinin değerini bir sefer daha ortaya koyduğunu söyledi.
ABD ile iş birliği vurgusu
Kültür varlıklarının korunması alanında ABD ile yürütülen iş birliğinin son yıllarda çok sayıda yapıtın ana vatanına dönmesini sağladığını belirten Ersoy, 2021 yılında imzalanan Kültür Varlıklarına İlişkin Mutabakat Zaptı’nın bu uğraşta kıymetli bir araç olduğunu tabir etti.
Mutabakatın bu yıl yeni bir beş yıllık devir için uzatıldığını açıklayan Ersoy, bunun iki ülke arasındaki karşılıklı itimada dayalı iş birliğinin güçlenerek devam ettiğinin somut göstergesi olduğunu lisana getirdi.
Bakan Ersoy, New York Manhattan Bölge Savcılığı ile ABD İç Güvenlik Soruşturmaları Birimiyle 2021 yılından bu yana yürütülen ortak çalışmalar sayesinde Boubon Antik Kenti kökenli çok sayıda yapıtın Türkiye’ye kazandırıldığını belirterek Lucius Verus, Septimius Severus ve 65 yıllık çabanın akabinde iadesi sağlanan Marcus Aurelius heykelinin de bu çalışmalar kapsamında ana vatanına döndüğünü kaydetti.
Soruşturmaların ve Anadolu kökenli yapıtların izinin sürülmesine yönelik çalışmaların hala sürdüğünü tabir eden Ersoy, önümüzdeki devirde yeni iadelerin gerçekleşeceğine inandıklarını söyledi.
Satornile stelini hatırlattı
Bakan Ersoy, kültür varlıklarının dönüş sürecinin sadece ABD ile hudutlu olmadığını belirterek Zeugma Antik Kenti’nden kaçırılan ve kamuoyunda “Satornila Steli” olarak bilinen mezar stelinin de İtalya makamları ve Dışişleri Bakanlığı ile yürütülen çalışmalar sonucunda 2023 yılında Türkiye’ye kazandırıldığını hatırlattı.
Satornila Steli’nin yaklaşık 1800 yıl öncesinden günümüze ulaşan kıymetli bir bilimsel kaynak olduğunu belirten Ersoy, bu yapıtın de bugün iadesi sağlanan mozaik paneller üzere ilişkin olduğu topraklara döndüğünü vurguladı.
Sadece mozaiği değil hafızayı da tamamlıyoruz
Bakan Ersoy, iadesi sağlanan panelin sırf tek bir yapıtın dönüşü manasına gelmediğini belirterek şu tabirleri kullandı:
“Her kültür varlığının kendine mahsus bir öyküsü, ilişkin olduğu bir bağlam ve tamamladığı bir bütün vardır. Bugün iadesini sağladığımız mozaik panel de sırf tek bir yapıtın dönüşü değil, büyük bir kompozisyonun eksik kalan bir modülünün yine yerine kavuşmasıdır. Dünyanın en büyük mozaik müzelerinden biri olan Gaziantep Zeugma Mozaik Müzemizin koleksiyonuna katılan bu panel, Zeugma mozaiklerinin bilimsel açıdan daha bütüncül biçimde incelenmesine imkân sağlayan ve kompozisyonun kendi bağlamı içinde tekrar kıymetlendirilmesine katkı sunan kıymetli bir kazanımdır. Eksik modüller yerine döndükçe sırf bir mozaiği tamamlamıyor; zedelenen bir hafızayı onarıyor, tarih sayfalarındaki boşlukları dolduruyor ve bir kültürel bedeli ilişkin olduğu bedeller bütünüyle bir araya getiriyoruz.”
13 bin 454 eser Türkiye’ye kazandırıldı
Kültür ve Turizm Bakanlığı olarak kültür varlığı kaçakçılığıyla çabayı büyük bir kararlılıkla sürdürdüklerini vurgulayan Ersoy, ilgili kurumlar, kolluk kuvvetleri, isimli makamlar, bilim insanları ve memleketler arası paydaşlarla güçlü bir iş birliği yürüttüklerini söyledi.
Türkiye’nin bugün kültür varlığı kaçakçılığıyla uğraşta dünyada örnek gösterilen ülkeler arasında yer aldığını belirten Ersoy, 2002 yılından bu yana 13 bin 454 kültür varlığının ülkeye kazandırıldığını, bunların 9 bin 139’unun son sekiz yılda gerçekleştirildiğini açıkladı.
Ersoy, kelamlarını şöyle tamamladı:
“Bizim bu çabadaki asli gayemiz; kültür varlığı kaçakçılığına karşı önleyici ve bütüncül bir uğraş anlayışını hem toplumsal şuur ve farkındalık hem kurumsal iş birliği ve uygulama noktasında ülkemize kazandırmak; bunu kalıcı ve sürdürülebilir kılmaktır. Bu topraklardan yasa dışı yollarla çıkarılmış her kültür varlığı ilişkin olduğu topraklara dönene kadar tıpkı azim, tıpkı inanç ve tıpkı kararlılıkla çalışmayı sürdüreceğiz.”
